नेपाली समाज एउटा यस्तो अदृश्य अदालत हो, जहाँ न कुनै पर्खाल छन् न त कुनै न्यायाधीश, तर यहाँका फैसलाहरू भने छिमेकका कानेखुसीहरूसँगै हथौडा झैँ बजारिन्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय एकल महिला दिवसको सन्दर्भमा नियाल्दा, हाम्रो समाजमा पतिविहीन एउटी महिला चाहे त्यो नियतिको क्रूर प्रहारले होस् वा आफ्नै स्वतन्त्र छनोटले सधैँ सन्देहको कठघरामा उभिन बाध्य छिन्। यो यस्तो ऐनाको घर हो जहाँबाट समाजले पर्दाहरू च्यातेर फालिदिएको छ; जहाँ उनको चहकिलो हाँसो, उज्यालो पहिरन, र स्वतन्त्र पाइलाहरूलाई ‘चरित्र’को साँघुरो तराजुमा जोख्ने गरिन्छ। कुनै वैवाहिक समारोहमा नवदम्पतीलाई आशीर्वाद दिन अघि बढेको उनको हातलाई ‘अलच्छिनी’को छाप लगाएर बीचैमा रोकिँदा होस् वा सहरमा एउटा सुरक्षित बास खोज्दै जाँदा घरबेटीको ढोकामा ‘श्रीमान् खोइ?’ भन्ने तिखा प्रश्नले छेडिँदा होस्, समाजले उनलाई मानिस कम र एउटा ‘अपूर्ण र शंकास्पद अस्तित्व’ बढी मान्ने गर्छ। हिजोआज शरीरमा बेरिने सेतो साडीको चलन सायद कम भयो होला, तर समाजको आँखाले ओढाएको ‘मनोवैज्ञानिक सेतो साडी’ आज पनि उनीहरूको परिचयमाथि जबर्जस्ती थोपरिएको छ।

राखको थुप्रोबाट उडेर फेरि आकाश छुने ‘फिनिक्स’ चराजस्तै हुन् नेपाली समाजका एकल महिलाहरू। उनीहरूको अनुहारमा पोतिएको आँसु समाजले कमजोरी देख्ला, तर त्यो त सङ्घर्षले निखारेको बलियो अठोट हो। अब उनीहरूलाई तौलिने समाजको त्यो खिया लागेको तराजु फालिदिऊँ। सम्मानको ढोका खोलिदिऊँ र भनिदिऊँ ‘तिमी जे छौ, जस्ती छौ, पूर्ण छौ।’ किनकि, एउटी महिलाको पूर्णता कुनै पुरुषको उपस्थितिमा होइन, उसको आफ्नै स्वतन्त्र अस्तित्वमा अडेको हुन्छ।