• सदिक्षा केसी

माइक्रो बसको झ्यालबाट बाहिर हेर्दै गर्दा रेडियोमा एउटा समाचार गुञ्जियो  “सरकारले अब कक्षा ५ सम्मका विद्यार्थीहरूको आन्तरिक परीक्षा नलिने यो सुनेर मेरो ओठमा एउटा फिक्का मुस्कान छायो, तर मनभित्र कताकता एउटा चिसो डरले फेरि बिस्तारै छोयो। म सिधै १६-१७ वर्ष पछाडि पुगेँ। म त्यतिबेला कक्षा ४ मा पढ्थेँ। बाहिर साथीहरू चङ्गा उडाउँदै हुन्थे, तर मेरो कोठामा भने किताबका पानाहरू पहाड बनेर उभिएका हुन्थे। मलाई अहिले पनि याद छ, त्यो ‘एक्जाम फिभर’। परीक्षाको नाम सुन्नेबित्तिकै हातगोडा काँप्ने, पेट बटारिने र भोक प्यास हराउने ।

हाम्रो नेपाली समाजमा एउटा अनौठो चलन छ । बच्चाले कति बुझ्यो भन्दा पनि रिपोर्ट कार्डमा कति नम्बर ल्यायो, त्यसले उसको भविष्य तय गर्छ। धेरैजसो नेपाली आमाबाबुका लागि छिमेकीको छोराले ल्याएको ‘ए प्लस’ आफ्नै सन्तानको खुसी भन्दा ठूलो भइदिन्छ। हरेक साँझ “पढ्, नत्र काम पाउँदैनस्, नत्र जीवनमा केही गर्न सक्दैनस्” भन्ने धम्कीले कति कलिला सपनाहरू त मुना पलाउनुअघि नै निमोठिए होलान्।

म भाग्यमानी थिएँ, मेरी आमाले मलाई कहिल्यै त्यो दबाब दिनुभएन। उहाँ भन्नुहुन्थ्यो, “पढ्नुपर्छ, तर डराउनुपर्दैन।” तर स्कुल? स्कुल त एउटा यस्तो कारखाना थियो जहाँ नम्बर कम ल्याउनेलाई ‘लुजर’ (Looser) को ट्याग भिराइन्थ्यो। शिक्षकहरूले भन्ने गर्थे, “यसले त जीवनमा केही गर्दैन।”

तर कसलाई थाहा थियो र? त्यही पछाडिको बेन्चमा बसेर डराउने बच्चासँग समाजलाई हेर्ने एउटा फरक दृष्टिकोण हुन सक्छ। कसलाई थाहा थियो र, जुन बच्चाले गणितको सूत्र घोक्न सकेन, उसले भोलि गएर नेपाली समाजको एउटा ठूलो परिवर्तनको नेतृत्व गर्न सक्छ?

बच्चाहरू त खुल्ला आकाशका चरा हुन्। उनीहरूलाई अन्वेषण गर्न मन पर्छ, खेल्न मन पर्छ, गल्ती गरेर सिक्न मन पर्छ। परीक्षाको यो कृत्रिम डरले उनीहरूको सिर्जनशीलतालाई एउटा सानो कोठामा थुनेर राखेको छ। आजको यो निर्णयले सायद ती साना नानीहरूलाई फेरि हाँस्न सिकाउनेछ। उनीहरूलाई यो महसुस गराउनेछ कि , तिमी को हौ भन्ने कुरा तिम्रो रिपोर्ट कार्डले होइन, तिम्रो सोच र तिम्रो कर्मले देखाउँछ।

मेरो कक्षा ४ को त्यो ‘एक्जाम फिभर’ आज सन्चो भएको महसुस भइरहेछ।