काठमाडौं। लोकतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने निर्वाचन र त्यसको सूचनावाहक मिडियाबीचको सम्बन्ध पछिल्लो समय झनै गहिरो र जटिल बन्दै गएको छ। मतदातालाई सही, सन्तुलित र तथ्यमा आधारित सूचना दिनुपर्ने मिडियाको भूमिकामाथि प्रश्न उठिरहेका बेला चुनावी प्रक्रियामा मिडियाको प्रभाव निर्णायक बन्दै गएको देखिन्छ।
निर्वाचनको समयमा मिडियाले उम्मेदवार, दल र उनीहरूको एजेन्डालाई जनतासम्म पुर्याउने प्रमुख माध्यमको भूमिका खेल्छ। तर, पछिल्ला चुनावहरूमा निष्पक्ष समाचारभन्दा बढी पक्षधरता, हेडलाइन–केन्द्रित रिपोर्टिङ र सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने अपुष्ट सूचनाले मतदाताको धारणा प्रभावित भइरहेको विज्ञहरूको ठहर छ।
विशेषगरी अनलाइन मिडिया र सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रभावले ‘सूचना’ र ‘प्रचार’बीचको सीमाना धमिलिएको छ। क्लिक र भ्यु बढाउने दबाबमा कतिपय मिडियाले तथ्य पुष्ट्याइँ नगरी समाचार प्रकाशन गर्ने प्रवृत्ति बढिरहेको आरोप लाग्दै आएको छ, जसले लोकतान्त्रिक प्रक्रिया नै प्रभावित हुन सक्ने खतरा देखाएको छ।
यता, राजनीतिक दल र उम्मेदवारहरूले पनि मिडियालाई आफ्नो सन्देश प्रचारको माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। विज्ञापन, प्रायोजित सामग्री र ‘पेइड कन्टेन्ट’ को स्पष्ट छुट्याइ नहुँदा सर्वसाधारणले समाचार र प्रचार छुट्याउन कठिन भएको गुनासो बढ्दो छ।
मिडिया विश्लेषकहरूका अनुसार निर्वाचनको विश्वसनीयता जोगाउन स्वतन्त्र, जिम्मेवार र नैतिक पत्रकारिता अपरिहार्य छ। साथै, निर्वाचन व्यवस्थापन निकाय र सरोकारवालाहरूले गलत सूचना (misinformation) र भ्रामक प्रचार (disinformation) नियन्त्रणमा कडाइ गर्नुपर्ने देखिन्छ।
लोकतन्त्रको बलियो आधार बन्न मिडियाले सत्ताको निगरानी गर्ने आफ्नो मूल धर्म नबिर्सी तथ्य, सन्तुलन र जनहितलाई प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक छ। अन्यथा, मिडियाको प्रभाव लोकतन्त्रको संरक्षणभन्दा पनि चुनावी खेलको औजार बन्ने जोखिम कायमै रहने विश्लेषकहरूको चेतावनी छ।