जानकी मन्दिर जनकपुरधामको ऐतिहासिक तथा धार्मिक पहिचान बोकेको एक भव्य मन्दिर हो। जनकपुरमा अवस्थित यो मन्दिर हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त पवित्र मानिन्छ, किनभने यहाँ माता सीताको जन्मस्थल रहेको विश्वास गरिन्छ। उत्कृष्ट राजपूत र मुगल शैलीको मिश्रित वास्तुकलामा निर्माण गरिएको यो मन्दिर सेतो तथा विभिन्न रंगहरूले सजाइएको छ, जसले यसको आकर्षण अझ बढाएको छ। विशेष गरी विवाह पञ्चमीका अवसरमा यहाँ हजारौं भक्तजनको भीड लाग्ने गर्दछ।
१. वास्तुकलाको अनुपम सङ्गम (The “Nau Lakha” Temple)
जानकी मन्दिरलाई ‘नौलाखा मन्दिर’ पनि भनिन्छ किनभने यसको निर्माणमा तत्कालीन समयमा ९ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो। यसको वास्तुकलाका केही रोचक पक्षहरू:
मिश्रित शैली: यो मन्दिरमा हिन्दु, राजपूत र मुगल शैलीको स्पष्ट प्रभाव देखिन्छ, जुन नेपालका अन्य मन्दिरहरू भन्दा फरक र मौलिक छ।
निर्माण इतिहास: भारतको टिकमगढकी राजकुमारी वृषभानु कुँवरीले सन् १९११ मा यस मन्दिरको निर्माण गराउनुभएको थियो।
२. सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय महत्त्व
जनकपुरधाम केवल नेपालको एउटा शहर मात्र नभएर मिथिला सभ्यताको केन्द्र पनि हो।
विवाह पञ्चमी: भगवान राम र माता सीताको विवाह भएको सम्झनामा मनाइने यो पर्वले नेपाल र भारतका श्रद्धालुहरूबीच ‘रोटी-बेटी’को सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउँछ।
रामायण सर्किट: जानकी मन्दिर धार्मिक पर्यटनको एउटा बलियो खम्बा हो। यसलाई भारतको अयोध्या र अन्य रामायणकालीन क्षेत्रहरूसँग जोडेर हेरिन्छ।
३. मुख्य आकर्षण र अनुभूति
अखण्ड भजन: मन्दिर परिसरमा सन् १९६७ देखि निरन्तर ‘सीताराम नाम’ को अखण्ड कीर्तन चल्दै आएको छ, जसले त्यहाँको वातावरणलाई आध्यात्मिक बनाउँछ।
संग्रहालय: मन्दिर भित्र रहेको सानो संग्रहालयमा पुरानो समयका सिक्का, गहना र सांस्कृतिक सामग्रीहरू देख्न सकिन्छ।
